• Kaszmir – co to jest?
  • Paszmina – szal czy rodzaj włókna?
  • Historia kaszmiru
  • Produkcja kaszmiru
  • Jak rozpoznać, że moja chusta jest oryginalna? Cechy prawdziwego kaszmiru
  • Pielęgnacja kaszmiru

Kaszmir – co to jest?

Kaszmir to inaczej wełna kaszmirowa pochodząca z gatunku kozy kaszmirskiej, która występuje głównie u podnóży Himalajów w Chinach, na górskich obszarach Mongolii, Iranu, Afganistanu, Turcji oraz oczywiście w Nepalu. Jest to rasa kozy średniej wielkości. Zarówno samiec jak i samica posiadają duże, zagięte do tyłu rogi. To co wyróżnia kaszmirskie kozy jest najdelikatniejsza na świecie wełna, która jednocześnie jest do 8 razy cieplejsza niż włókno wełny owczej. Zwierzęta te, występujące naturalnie na dużych wysokościach, wytrzymują skrajne warunki pogodowe. Zimą doskonale znoszą temperatury do -40 stopni, latem radzą sobie świetnie w ostrym wysokogórskim słońcu w ponad 30 stopniach.

Występują dwa rodzaje włókien kóz – zewnętrzne – grubsze i nieco twardsze – oraz wewnętrzne, które jest miękkim puchem ocieplającym ciało kozy. Grubość wewnętrzej warstwy wełny z najdelikatniejszych miejsc, czyli podgardla i pachwin, to 11-15 mikronów(!), pozostałe włókna mieszczą się w granicach 15 19 mikronów. Zewnętrzne włókna to ok. 28 mikronów. Dla porównania grubość włosia wełny owczej to 30-32 mikrony, ludzki włos 60-80 mikronów. To właśnie z kaszmiru wyrabia się najdelikatniejsze szale, które pomimo swojej delikatności potrafią doskonale ogrzać najbardziej wrażliwe miejsca na ciele.

Kaszmirowy szal w powiększeniu.

 

 

Paszmina – szal czy rodzaj włókna?

W wielu krajach europejskich istnieją kontrowersję co do nazwy paszmina. Jedni utrzymują, że to jedynie rodzaj włókna kaszmirowego, który znajduje się w najdelikatniejszych częściach ciała owcy, inni zaś przekonują, że to po prostu rodzaj chusty, która niekoniecznie wykonana jest z kaszmiru. Jak jest naprawdę?

Prawda jak zwykle leży pośrodku. Faktycznie, w Polsce i innych krajach zachodnich paszmina może znaczyć po prostu długi cienki szal. Sami Nepalczycy paszminą zaś nazywają jedynie rodzaj najdelikatniejszego materiału, który występuje w okolicach podgardla, karku oraz pachwin gatunku kozy kaszmirskiej. W Europie nie ma jednak oficjalnie zarejestrowanego materiału takiego jak paszmina – jest to po prostu typ kaszmiru. Nazwa „pashm” pochodzi z języka perskiego i oznacza wełnę. Należy więc zwrócić szczególną uwagę, jeśli na metce występuje wyłącznie informacja „100% pashmina” lub „70% pashmina 30%silk”, gdyż może to oznaczać ominięcie europejskich przepisów i ukrycie faktu, że w szaliku nie ma ani grama kaszmiru.

 

Historia kaszmiru

Kaszmir jest produkowany w Mongolii, Nepalu i Kaszmirze od tysięcy lat. Pierwsze wzmianki o tych szalach pochodzą już z III wieku p.n.e. z terenów Afganistanu. Nazwa kaszmir pochodzi od rejonu między Indiami a Pakistanem, o który do dziś dzień trwa spór. Jednak pierwsze hodowle kóz i początku ‘kaszmirowego przemysłu’ pochodzą z Chin i Mongolii. Tam też obecnie znajdują się największe światowe hodowle. Sam Kaszmir przyczynił się do rozpowszechnienia tego luksusowego materiału, gdyż na przełomie XV i XVI wieku zaczęto sprowadzać tam te niesamowicie miękkie i wytrzymałe szale i od tego czasu rozpoczęło się istne modowe szaleństwo trwające aż do przełomu XIX i XX wieku, gdzie chwilowo popyt na kaszmir spadł. W czasach kolonialnych był to jeden z najznakomitszych produktów, na który mogli pozwolić sobie tylko nieliczni. Bramą do Europy stał się Londyn, skąd wieści szybko rozprzestrzeniły się na cały kontynent. Do grona wielbicieli tego materiału należało wielu królów i władców europejskich, w tym Napoleon, który dzięki luksusowym materiałom zdobył serce Józefiny. W XIX wieku chusty robiły furorę w Paryżu, w tym samym czasie europejscy hodowcy zaczęli swoją własną produkcję wełny, przez co obniżyły się nieco koszty produkcji, został również wprowadzony słynny perski wzór paisley.

Dziś w Europie kaszmir produkuje się we Włoszech i Szkocji, jest on niestety dużo droższy ze względu na większe koszty utrzymania przedsiębiorstw. Jakość szali i swetrów jest nienaganna, jednak to właśnie wełnę kóz żyjących w wysokich azjatyckich górach Mongolii, Chin i Nepalu wyróżnia odporność na wszelkie czynniki zewnętrzne oraz skrajne temperatury i wciąż zachowuje swoje wyjątkowe właściwości.

Produkcja kaszmiru

Bardzo często ludzie zastanawiają się, dlaczego kaszmir jest tak drogi. Niestety czynnikiem tego jest fakt, że jego produkcja jest dość czasochłonna i problematyczna. Składa się na to kilka spraw – po pierwsze na świecie występuje stosunkowo niewielka liczba kóz kaszmirskich, szacuje się że w światowej produkcji wełny to ok 0,2 – 0,4%, hodowla odbywa się jedynie w wysokich partiach gór, by materiał mógł zachować swoją odporność na niskie temperatury. Po drugie – zbieranie materiału odbywa się nie poprzez strzyżenie, jak tradycyjnie u owiec, a długotrwałe i staranne wyczesywanie najdelikatniejszych włókien wewnętrznej warstwy sierści. Wyczesanie jednej kozy zajmuje często kilka godzin, a nawet dni! Jako miłośnicy zwierząt i przyrody chcemy podkreślić fakt, że przy wyczesywaniu żadne zwierzę nie cierpi, obrońcy praw zwierząt mogą więc spać spokojnie. Ponadto na wykonanie jednego niewielkiego szala o wadze ok. 200 g należy pozyskać wełnę z 2-4 kóz. Czesanie kóz odbywa się w miesiącach wiosennych od marca do maja, kiedy na półkuli północnej zaczyna się wiosna, a kozy zaczynają wymieniać swoją sierść i zrzucają swoją zewnętrzną grubą warstwę. Po wyczesaniu materiał jest poddawany sortowaniu, by oddzielić dokładnie najdelikatniejsze włókna od tych grubszych. Rozdzielone włókna dokładnie przepłukuje się, by pozbyć się tłuszczu i brudu. Ponownie sortuje się włókna – tym razem ze względu na długość. Następnie przeprowadza się rozczesanie i rozdzielenie włókien na najcieńsze jak to możliwe – zajmuje to często kilkanaście godzin, proces powtarza się od 8 do 12 razy. Kolejny etap to farbowanie, po którym włókna trzeba wysuszyć. Gdy niezwykle delikatne nitki będą już suche, rozdziela się je, a potem nawija na włóczki i tak gotowy kaszmir przesyła się do zakładów tkackich.

Ostatni etap jest tym, co wyróżnia produkcję w Nepalu od tej z Chin – każdy szal, sweter czy chusta jest tkana ręcznie – w przeciwieństwie do szali z Chin, gdzie po prostu robią to maszyny. Tradycyjne ręczne tkactwo oznacza, że każdy produkt jest jedyny w swoim rodzaju, wyjątkowy, nad jego powstaniem pracował starannie przez kilka godzin tkacz. Wciąż nie możemy się nadziwić z jaką różnorodnością są wykonywane wzory na szalach oraz z jaką starannością powstają. Zdarzają się oczywiście małe ‘niedoskonałości’ na pojedynczych szalach nie będące wadą produktu, a oznaką, że każdy szal był wykonany ręcznie i dzięki temu jest wyjątkowy – tak samo jak wiklinowe kosze czy dziergane na drutach swetry. Niewątpliwą zaletą ręcznego tkactwa w Nepalu– poza wyjątkowością każdego produktu oraz utrzymywaniem tradycyjnych metod produkcyjnych – jest możliwość zagwarantowania ludziom pracy, co w jednym z biedniejszych krajów świata jest dużą wartością.

Cały proces powstawania szala od momentu wyczesania kozy, do zawiązania supełków na końcu szala to około 2-3 tygodni. Cena samego, nieobrobionego kaszmiru to ok. 100 dolarów za kilogram, a nawet więcej. Ze względu na długotrwałą i kosztowną produkcję, ceny szali zaczynają się od kilkuset złotych, dochodząc nawet do ponad tysiąca zł.

Jak rozpoznać, że moja chusta jest oryginalna? Cechy prawdziwego kaszmiru

Na rynku światowym istnieje wiele podróbek, szacuje się, że oryginalnych szali na świecie jest zaledwie ok. 30% z deklarowaną zawartością kaszmiru. Stosuje się domieszki jedwabiu oraz owczej wełny, nierzadko produkuje się je z syntetycznych włókien – poliestru lub winylu. Szczególną uwagę należy zwrócić przede wszystkim na cenę – jak już było wcześniej wspomniane, produkcja szali jest bardzo kosztowna, podejrzany jest więc szal kosztujący 10 czy 20 euro. Szerokim łukiem należy omijać sprzedawców indyjskich, choć mimo iż kiedyś Kaszmir był głównym ośrodkiem handlu materiału o tej samej nazwie, w dzisiejszych czasach przemysł ten upada, na bazarach i straganach sprzedaje się już niemalże wszędzie podróbki z materiałów syntetycznych nijak mających się do znakomitych cech prawdziwego kaszmiru. Kolejnym ‘podejrzanym’ rynkiem są Chiny – mimo iż stamtąd pochodzi największa światowa produkcja oryginalnych szali, tyle samo nieuczciwych czai się wszędzie licząc na szybki zarobek.

Co do oryginalności naszych szali nie mamy żadnych wątpliwości, widzieliśmy na własne oczy większość etapów produkcji. Zaręczamy, że każdy szal był wykonano ręcznie przez Nepalczyków. Mimo to, osoby wybierające się w ten region świata chcemy przestrzec przed wieloma nieuczciwymi sprzedawcami (których nie brakuje też w Polsce). Jeżeli już uda się Państwu znaleźć oryginalny ręcznie robiony nepalski szal, powinien on spełniać kilka cech, które pozwolą na zorientowanie się, z jakim materiałem mamy do czynienia.

Oryginalny kaszmirowy szal charakteryzuje się następującymi cechami:

niesamowitą lekkością – szal o rozmiarach 70x200cm (jednowarstwowy) nie powinien ważyć więcej niż 200g,

delikatnością splotu – szal o w/w wymiarach bez trudu przejdzie przez nawet najmniejszą obrączkę (nam udało się przeciągnąć bez problemu nawet szale o wymiarach 100×220 cm),

półprzezroczystością – te najdelikatniejsze, najcieńsze są delikatnie prześwitujące niczym woalka – co ciekawe wciąż zachowują swoje niezwykłe właściwości chroniące przed chłodem,

zapachem palonego włosa podczas palenia – jeśli wyciągnie się kilka włosków z kaszmirowego szala/swetra, po spaleniu czujemy zapach spalonych włosów czy paznokci, bez wyraźnego płomienia – pozwala to odróżnić jedynie materiały sztuczne od naturalnej wełny,

jest ciepły w dotyku – w porównaniu do szali z jedwabiu bądź syntetycznych, wełna kaszmirowa sprawia wrażenie ciepłej

ma właściwości hydrofobowe, tzn. jeśli poleje się go wodą, ścieka z niego nie wchłaniając się; dopiero przy dłuższym kontakcie z wodą lub podczas namaczania wchłonie wodę,

grzeje nawet do 8 razy mocniej niż wełna owcza, jednak chroni również przed gorącem dzięki właściwością termoregulacyjnym

jest sprężysty, elastyczny, nie gniecie się

Pielęgnacja kaszmiru

Mimo iż kaszmir jest bardzo trwałym i wytrzymałym materiałem, bez odpowiedniej pielęgnacji i troski nie możemy liczyć na bezgraniczną trwałość. Właścicielki tej najdelikatniejszej wełny – kozy kaszmirskie – żyją na dużych wysokościach, niestraszne im wysokogórskie mrozy, wiatry i deszcze. Ich włókna są naturalnie przystosowane do samooczyszczania pod wpływem wody. Dlatego też nie zaleca się prania chemicznego wyrobów z kaszmiru, lecz delikatne pranie ręczne w chłodnej wodzie do 30 stopni, tak jak się to odbywa w naturze pod wpływem deszczu.

Nie zaleca się zbyt częstego prania szali i swetrów, a jedynie wtedy kiedy jest to naprawdę konieczne. Jeżeli materiał jedynie przesiąknie zapachem, zaleca się porządne przewietrzenie (nawet ok. 2 dni). Pranie zaleca się dopiero, gdy wystąpią widoczne plamy.

Nie należy używać środków chemicznych, proszku do prania ani żadnych środków zmiękczających. Najlepiej wyprać w specjalnych płynach do prania wełny lub w zwykłym szamponie dla dzieci (delikatny, bez SLS/SLES ani silikonów). Nie stosować wybielaczy/odplamiaczy, gdyż mogą spowodować trwałe uszkodzenia materiału!

Prać ręcznie (bardzo delikatnie!) w chłodnej wodzie lub w pralce w opcji do prania wełny – max. 30 stopni, wirowanie maksymalnie 400-500 obrotów, a najlepiej bez wirowania.

Jeśli pranie ręczne – temperatura wody podczas płukania podobna do tej podczas prania z delikatnym detergentem. Nie należy zbyt długo moczyć wełny w wodzie (ok 1 – 1,5 godziny). Po wypłukaniu delikatne odsączyć w suchy ręcznik, rozłożyć do suszenia na płasko. Nie wyciskać, nie trzeć.

Nie suszyć na słońcu ani kaloryferze, unikać przegrzania – wtedy odkształcają i filcują się włókna. Należy pozostawić do naturalnego wyschnięcia po rozłożeniu na ręczniku na płasko. Suszenie na linkach suszarki może skończyć się odkształceniem/zaciągnięciem włókien.

Prasowanie tylko parą wodną z odległości ok 1,5 – 2 cm od swetra, temperatura ok 100-140 stopni. Nie prasować bezpośrednio materiału!

UWAGA! Produkty z wełny kaszmirowej i nie tylko charakteryzują się naturalnym pilingowaniem (powstawaniem drobnych kuleczek na powierzchni materiału). Nie jest to żadna wada, a naturalna cecha tych materiałów. Niektóre swetry i szale pilingują się szybciej niż inne, duży wpływ ma też narażenie danego miejsca o pocieranie, rozciąganie, podpieranie itd. Jeżeli Państwa szal ulegnie spilingowaniu, należy oczyścić go specjalną golarką do ubrań dostępną w wielu sklepach stacjonarnych i internetowych.

Przechowywanie: z dala od źródeł ostrego światła, słońca, wilgoci (mimo naturalnej odporności na wodę, lepiej dmuchać na zimne). Nie zgniatać, szale najlepiej złożyć w kostkę lub powiesić luźno bez ścisku. Jeżeli w domu występują lub występowały kiedyś mole, należy zapewnić należytą ochronę – szafę dobrze odkurzyć, wywietrzyć, zawiesić preparaty odstraszające (np. lawendę).